direct naar inhoud van 2.1 Ruimtelijke structuur
Plan: Woongebied Borne West
Status: vastgesteld
Plantype: bestemmingsplan
IMRO-idn: NL.IMRO.0147.BpWBW2012-vg01

2.1 Ruimtelijke structuur

2.1.1 Ontstaansgeschiedenis

Borne is één van de oudste dorpen in Twente. Al in een uit 1206 daterende akte wordt de naam Borne (Burgunde) vermeld. In de middeleeuwen vormde Borne één esdorpencomplex met meerdere brinken. Rondom deze brinken (Koppelsbrink, Meijershof, De Horst) ontstonden kleine buurten. Tot ongeveer het einde van de 18e eeuw was de structuur van Borne zuiver agrarisch. De huisnijverheid was nodig om het te geringe inkomen van de boer en zijn knecht wat op te vijzelen.

Van het vroeger overwegend agrarische dorp zijn nu nog restanten zichtbaar. Als belangrijkste voorbeeld geldt de Meijershof, waarvan de geschreven geschiedenis teruggaat tot het jaar 1206. Borne ontwikkelde zich in de onmiddellijke omgeving van deze Hof, een bezit van de bisschoppen van Utrecht, waarin verschillende domeingoederen (erven, landerijen en woeste gronden) waren verenigd. Omstreeks 1300 behoorden meer dan 200 erven tot het bisschoppelijke domein. De Franse tijd (1809) bracht een einde aan de hofhorigheid.

In de tweede helft van de 19e eeuw begint de oude kern van Borne haar overwegend agrarische karakter te verliezen. De komst van de spoorlijn heeft hier een belangrijk aandeel in gehad. De industrialisatie zette in. Wat voor heel Twente gold, gold ook voor Borne; de industrialisatie werd ondenkbaar zonder de textielindustrie. Deze tak van industrie is geworteld in een stuk noodzakelijke huisvlijt: de huiswevers. Toen Gijsbrecht Karel van Hogendorp door Borne trok, noteerde hij in zijn dagboek: “Alles spint en weeft hier”. Fabrikanten kochten de geweven stoffen op en verkochten die weer aan afnemers elders.

In 1828 stichtte Salomon Jacob Spanjaard een bedrijf, dat uitgroeide tot een van de vele textielfabrieken in de regio Twente. Rond 1920 was een groot deel van de (mannelijke) Bornse bevolking werkzaam bij de firma Spanjaard. Belangrijke producten waren molton, flanel en katoenen dekens. In 1973 kwam er een einde aan de bedrijvigheid van dit eens zo machtige bedrijf.

Met de komst van de spoorlijn en de komst van verschillende fabrieken is Borne ook westwaarts richting het Bornsche Veld gegroeid. In de loop der jaren heeft Borne zich verder ontwikkeld tot een woongemeente van allure. Met een eigentijds en aantrekkelijk winkelcentrum, een fraai gerestaureerde historische kern en een veelzijdig aanbod van culturele en recreatieve voorzieningen maakt Borne goede sier in de Twentse stedenrij. De kern heeft nu ruim 19.000 inwoners.

De historische kaarten in figuur 2.1 geven een goed beeld van de ontwikkeling van Borne in de periode van 1850, 1900 en 1950.

afbeelding "i_NL.IMRO.0147.BpWBW2012-vg01_0003.png"

Figuur 2.1) Historische kaarten Borne rond 1850 (links), 1900 (midden) en 1950 (rechts) (Bron: Gemeente Borne - Provincie Overijssel)

2.1.2 Landschappelijke karakteristiek

Het landschap rondom Borne behoort tot het voor Twente karakteristieke coulissenachtig landschap van het oude kleinschalige essen- en oude hoevenlandschap en het jongere ontginningslandschap. Het oorspronkelijke onderscheid in het landschapsbeeld van de verschillende landschapstypen is ten gevolge van de ruilverkaveling, de ontwikkeling van de grootschalige infrastructuur en de uitbreiding van dorps- en bedrijfsgebieden weliswaar grootschaliger geworden, en in zekere zin ook genivelleerd, maar de oorspronkelijke karakteristieke structuur en het coulissenachtige beeld zijn herkenbaar gebleven.

Het plangebied, nu behorend tot het stedelijk gebied van de kern Borne, is gelegen in het jongere ontginningslandschap. Het ontginningslandschap is met name gevormd door het in cultuur brengen van de heidegebieden. Dit landschapstype kenmerkt zich door het open landschapsbeeld van de velden, de besloten complexen met bosgebieden, het rechte wegenpatroon en de grootschalig opgezette boerderijen. De beplantingen in dit landschapstype bestond vaak uit wegbeplantingen en bospercelen. Het ontginningslandschap had een overwegend agrarisch karakter en was grootschaliger dan het oude hoevenlandschap.

2.1.3 Bebouwingsstructuren en -typologieën

Grofweg is het plangebied in te delen in drie woonwijken. Het betreft de woonwijken "Letterveld-Noord, "Letterveld-Zuid" en "Veldkamp-Tichelkamp". Qua opbouw zijn de wijken Letterveld-Noord en Letterveld-Zuid nagenoeg hetzelfde.

De wijk Letterveld-Noord is ontwikkeld binnen een historisch raamwerk van wegen. Het betreft de wegen Bornerbroeksestraat, Azelosestraat, Twickelerblokweg en de spoorlijn Enschede- Almelo. Letterveld-Zuid is, net als de wijk Letterveld-Noord, ontwikkeld binnen een historisch raamwerk van de wegen Azelosestraat, Twickelerblokweg, Deldensestraat en de spoorlijn Enschede- Almelo.

Ook bij de woonwijk Veldkamp-Tichelkamp bestaan de structuurdragers, zoals ook bij de andere wijken het geval is, uit een historisch raamwerk van wegen en linten. In het geval van Veldkamp-Tichelkamp betreffen dit de Tichelweg, Veldovenweg, Deldensestraat en de spoorlijn Enschede- Almelo.

In figuur 2.2 is een historische topografische kaart uit 1950 opgenomen. De wegenstructuur die op deze kaart is weergegeven is (in grote lijnen) ook nog terug te vinden in de woonwijken in Borne-West.

afbeelding "i_NL.IMRO.0147.BpWBW2012-vg01_0004.png"

Figuur 2.2) Historische topografische kaart 1950 (Bron: Provincie Overijssel)

De wijken Letterveld-Noord en Letterveld-Zuid zijn voornamelijk planmatig ontwikkelde woonwijken met een stroken- en blokverkaveling. Deze wijken worden voornamelijk gekenmerkt door een eenvoudige ruimtelijke structuur, stedenbouwkundig patroon en eenvoudige hoofdvormen. Binnen deze wijken komen relatief veel rijenwoningen voor. Enkele delen van de wijken worden gekenmerkt door individuele woningbouw. Het betreft met name de woningen aan de Kerkedennen, Heidelberg, en de woningen in het gebied tussen de Twickelerblokweg, Jasmijnstraat, Mispel en Goudenregenstraat. Dit zijn gebieden met veel vrijstaande woningen die individueel zijn ontworpen, de straten laten hier een gevarieerd beeld zien. Verder is langs de Azelosestraat nog sprake van een woon-werkgebied. Deze gebieden zijn divers in schaal en vorm en de woningen kennen qua architectuur weinig onderlinge samenhang.

De woonwijk Veldkamp-Tichelkamp kent een gevarieerde opbouw. De 'echte woonwijk' is gelegen tussen de Deldensestraat, Ringoven, Tichelkampweg en de spoorlijn Enschede- Almelo. Dit deel van de wijk is gerealiseerd in de jaren '70 en '80. De wijk wordt gekenmerkt door het woonerfconcept en bestaat voornamelijk uit eengezinswoningen in een groene woonomgeving.

Direct grenzend aan dit gedeelte van de wijk en deels langs de Tichelweg, bevindt zich een woon-werkgebied. Dit deel wordt gekenmerkt door een menging van verschillende (bedrijfs)activiteiten en wonen. Ook dit gebied kent weinig samenhang qua architectuur.

Tot slot bevindt zich langs het historisch lint van de Veldovenweg nog een lint van bebouwing als uitloper van de kern Borne. De bebouwing bestaat hier voornamelijk uit vrijstaande woonbebouwing in een groene woonomgeving.

2.1.4 Wegenstructuur

De voornaamste verkeersaders in het plangebied zijn de Azelosestraat, de Twickelerblokweg en de Deldensestraat. De ontsluiting van de verschillende woonwijken en woonbuurten in het plangebied vindt via diverse wijk- en buurtontsluitingswegen, voornamelijk plaats via deze wegen. Via de Azelosestraat zijn de rijkswegen A1 en A35 bereikbaar.

2.1.5 Groen en water

Binnen het plangebied komt relatief veel groen voor. De wijken binnen het plangebied zijn ruim opgezet in een groene woonomgeving. Veelal worden de wegen in de woonwijken begeleid door groenelementen in de vorm van stroken gras en/of laagopgaande beplanting met daarin enkele bomen, die de rijbaan begeleiden. Naast begeleidende groenelementen komen er in de wijken op diverse plekken ook open groene ruimten voor. Deze groene ruimten bestaan zowel uit groen(speel)velden met enkele solitaire bomen als uit kleine bosjes.

Een voornaam groenelement in het plangebied is het sportpark. Het sportpark kenmerkt zich door open sportvelden, afgewisseld met randbeplanting en slotenpatronen. De Twickelerblokweg loopt tussen de sportvelden door en is, mede door het begeleidend groen langs deze weg, duidelijk aanwezig.

Binnen het plangebied, en dan met name buiten of rondom de woonwijken, komen diverse afwateringssloten voor. Verder zijn er ook enkele opvallende waterpartijen aanwezig in de woonwijken. Langs de Veldovenweg bevindt zich een grote waterpartij en langs en nabij de Gaspeldoorn en Oonksweg komen ook enkele waterpartijen voor.

2.1.6 Monumenten

Binnen het plangebied zijn een viertal monumentale panden aanwezig. Dit betreffen de panden aan de Azelosestraat 50 en 52, Deldensestraat 5 en Deldensestraat 7. Deze panden zijn aangewezen als gemeentelijk monument. Daarnaast is de Joodse begraafplaats aan de Twijnerstraat aangewezen als rijksmonument. Bijgaand zijn de lijsten als bijlage 1 en 2 met rijks- en gemeentelijke monumenten opgenomen.